हिंदु प्रकाशवार्ता | अंधारी
डोंगरमाथ्यावरची शांतता… आजूबाजूला हिरवाई… पायवाटेवर पडलेल्या वाळलेल्या फांद्या… कुठे मुळांचे तुकडे, तर कुठे वाऱ्याने खाली पडलेले लाकूड! सामान्य माणसाच्या नजरेत हे केवळ टाकाऊ साहित्य असते. मात्र, अंधारी प्रशालेतील राजेंद्र गुरुजींच्या कलात्मक नजरेला त्याच लाकडामध्ये एखादा पक्षी, प्राणी, मानवी चेहरा किंवा एखादी आकर्षक आकृती दिसते.
गेल्या अनेक वर्षांपासून निसर्गभ्रमंती आणि कलात्मक निर्मितीचा अनोखा छंद जोपासत राजेंद्र गुरुजी नैसर्गिकरीत्या पडलेल्या लाकडांना वेगळे आणि आकर्षक रूप देत आहेत. लाकडाचा मूळ आकार, पोत, वळण आणि नैसर्गिक रचना यांचा बारकाईने अभ्यास करून त्यातील दडलेली कलाकृती ते आपल्या कल्पकतेने साकारतात.
साध्या लाकडात दिसते कलाकृती!
डोंगर-दऱ्यांत भटकंती करताना एखाद्या लाकडाचा आकार त्यांचे लक्ष वेधून घेतो. ते लाकूड हातात घेतल्यानंतर त्यातील नैसर्गिक रेषा, वळणे आणि आकारांचा बारकाईने विचार केला जातो. “या लाकडामध्ये नेमके काय दडले आहे?” याचा विचार करत त्यावर कलात्मक काम सुरू होते.
कधी एखाद्या वाकड्या फांदीमध्ये पक्ष्याची चोच दिसते, तर कधी मुळांच्या गुंतागुंतीत एखाद्या प्राण्याची आकृती जाणवते. काही लाकडांमध्ये मानवी चेहऱ्याचे रूप दिसते, तर काही तुकड्यांमध्ये निसर्गानेच एखादी सुंदर कलाकृती घडविल्यासारखी भासते.
राजेंद्र गुरुजी त्या नैसर्गिक आकाराला जास्त बदल न करता त्याचे सौंदर्य अधिक उठावदार करण्याचा प्रयत्न करतात.
निसर्गाने दिलेला आकार, कलाकाराने दिलेले रूप!
या कलेचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे लाकडाचा नैसर्गिक पोत आणि त्याची मूळ ओळख कायम ठेवणे.
कृत्रिम आकार देण्याऐवजी लाकडामध्ये आधीपासून असलेला आकार ओळखून त्याला योग्य स्वरूप देण्यावर त्यांचा भर असतो. त्यामुळे प्रत्येक कलाकृती वेगळी आणि वैशिष्ट्यपूर्ण ठरते.
त्यांच्या कलाकृतींकडे पाहताना असे वाटते की, लाकूड टाकाऊ नव्हतेच; फक्त त्यातील कला ओळखणारी नजर आवश्यक होती.
झाड तोडून नव्हे… पडलेल्या लाकडातून सर्जनशीलता!
राजेंद्र गुरुजी यांच्या उपक्रमाचे आणखी एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे पर्यावरणपूरक दृष्टिकोन.
जिवंत झाडांना कोणतीही हानी न पोहोचवता जंगलात किंवा डोंगर परिसरात नैसर्गिकरीत्या पडलेल्या फांद्या, मुळे आणि लाकडाचा उपयोग करण्यावर त्यांचा भर असतो.
“निसर्ग आपल्याला खूप काही देतो; फक्त ते पाहण्याची आणि जपण्याची दृष्टी हवी,” या भावनेतून त्यांचा हा कलाप्रवास सुरू आहे.
त्यांच्या कलाकृती केवळ सजावटीच्या वस्तू नसून निसर्ग संवर्धनाचा संदेश देणाऱ्या कलाकृती ठरत आहेत.
प्रत्येक लाकडात दडलेली असते एक कथा!
राजेंद्र गुरुजींच्या मते, निसर्गात आढळणारा प्रत्येक लाकडाचा तुकडा आपली एक वेगळी कथा सांगत असतो. एखादे झाड वादळामुळे पडलेले असते, एखादी फांदी नैसर्गिकरीत्या तुटलेली असते, तर एखादे मूळ मातीबाहेर आलेले असते.
हीच नैसर्गिक रचना त्यांच्या कल्पनाशक्तीला चालना देते.
“प्रत्येक लाकडाच्या तुकड्यात एक वेगळी आकृती दडलेली असते. ती शोधून बाहेर काढणे हेच माझे काम आहे.”
राजेंद्र गुरुजी
पक्षी, प्राणी, मानवी आकृती अन् बरंच काही
लाकडाच्या नैसर्गिक आकारानुसार राजेंद्र गुरुजी विविध प्रकारच्या कलाकृती साकारतात.
पक्ष्यांच्या आकृती
विविध प्राण्यांच्या आकृती
मानवी चेहरे व आकृत्या
निसर्गाशी संबंधित रचना
विविध सजावटीच्या कलाकृती
प्रत्येक कलाकृतीमध्ये लाकडाचा नैसर्गिकपणा जपण्याचा प्रयत्न केला जात असल्याने त्या कलाकृतींना वेगळेच सौंदर्य प्राप्त होते.
कलेसोबत पर्यावरण संवर्धनाचा संदेश
आजच्या काळात झाडांची तोड, पर्यावरणाचा ऱ्हास आणि निसर्गापासून वाढते अंतर यामुळे पर्यावरण संवर्धनाची गरज अधिक प्रकर्षाने जाणवत आहे.
अशा परिस्थितीत निसर्गात उपलब्ध असलेल्या टाकाऊ वस्तूंचा सर्जनशील वापर करून त्यांना नवे जीवन देण्याचा राजेंद्र गुरुजींचा प्रयत्न निश्चितच वेगळा आहे.
त्यांच्या कलाकृतींकडे पाहताना विद्यार्थ्यांना आणि तरुणांना एक महत्त्वाचा संदेश मिळत
“निसर्गातील प्रत्येक वस्तू मौल्यवान आहे; तिला जपण्याची आणि पुनर्वापराची दृष्टी विकसित करा.”
निसर्गभ्रमंतीपासून कलानिर्मितीपर्यंतचा प्रवास
निसर्गात फिरणे हा केवळ विरंगुळा न राहता त्यातून काहीतरी सर्जनशील निर्माण करता येते, हे राजेंद्र गुरुजींच्या उपक्रमातून दिसून येते.
डोंगरमाथ्यावर भटकंती करताना इतरांना दिसणारे लाकूड त्यांना कलाकृतीची शक्यता म्हणून दिसते. त्यामुळे त्यांची निसर्गभ्रमंती ही एका अर्थाने “निसर्गातील कला शोधण्याची मोहीम” बनली आहे.
त्यांच्या या छंदातून विद्यार्थ्यांमध्येही निरीक्षणशक्ती, कल्पनाशक्ती, सर्जनशीलता आणि पर्यावरणाविषयी प्रेम निर्माण होण्यास मदत होत आहे.
परिसरातून कौतुकाचा वर्षाव
राजेंद्र गुरुजींच्या या अनोख्या कलेची माहिती परिसरातील नागरिक, विद्यार्थी, पर्यटक आणि निसर्गप्रेमींना होत असून त्यांच्या कलाकृतींबद्दल उत्सुकता निर्माण झाली आहे.
साध्या लाकडाच्या तुकड्याकडे वेगळ्या नजरेने पाहण्याची दृष्टी त्यांनी आपल्या या छंदातून दाखवून दिली आहे.
टाकाऊ वस्तूंचा पुनर्वापर, निसर्गाचे संवर्धन आणि कलात्मक सर्जनशीलता यांचा सुंदर संगम त्यांच्या उपक्रमातून पाहायला मिळतो.
टाकाऊ लाकूड नव्हे
निसर्गाची अनमोल कलाकृती
राजेंद्र गुरुजींच्या कलात्मक नजरेतून लाकडांना मिळते नवे जीवन; निसर्गाशी असलेले नाते अधिक घट्ट करण्याचा अनोखा प्रयत्न
निसर्ग जपा
झाडे वाचवा
टाकाऊ वस्तूंचा पुनर्वापर करा
निसर्गातील सौंदर्य ओळखा
सर्जनशीलतेला वाव द्या
निसर्ग आपल्याला कलाकृती देतो
फक्त ती पाहणारी नजर हवी
